Ecowijk Het Groene Spoor, hier in delegatie op bezoek bij woongemeenschap Arneco in Arnhem, is een inspirerend burgerinitiatief dat streeft naar een harmonieuze en duurzame manier van samenwonen. Het doel: sociale cohesie door nabuurschap + een minimale ecologische voetafdruk via biobased houtbouw en natuurherstel + een evenwichtige mix van generaties + een breed aanbod van huurwoningen voor diverse inkomensgroepen. Bij Het Groene Spoor gaat een bruisende community hand in hand met de rust van je eigen stek.

Toen er een potentiële locatie in beeld kwam werd het spannend! Door de mogelijkheden van gestapelde UR-bouw te visualiseren, gaven we de groep een helder kijkje in de toekomstige mogelijkheden. Daarbij zochten we naar de 'sweet spot' tussen financiële haalbaarheid - dus genoeg woningen om het kavel te verwerven en de huren laag te houden - en zoveel mogelijk ruimte voor groen. Een ontdekkingsreis waarin onze unieke 'samen bouwen'-methode de sleutel vormde om hun idealen tastbaar te maken.

De planlocatie bood een unieke kans om een samenhangende buurt te creëren die naadloos aansluit bij het bestaande groene en duurzame karakter van de omgeving. Het karakteristiek jaren '50 schoolgebouw en een indrukwekkend bomenbestand, die (en dat wilde de groep uiteraard ook) wilden we uiteraard behouden.

Net als de gemeente zagen we hier een kleinschalig woonmilieu met een ecologische architectuur voor ons met veel ruimte voor biodiversiteit, klimaatadaptatie en een gezonde mix van betaalbare woningen. Bebouwing — van maximaal drie lagen hoog — rondom een gezamenlijke, autovrije buitenruimte.

Bij een parametrische aanpak werken we niet met statische tekeningen, maar met een intelligent computermodel waarbij alle onderdelen slim met elkaar verbonden zijn. Hierdoor passen alle technische details en berekeningen zich automatisch aan zodra we één variabele veranderen. Hierdoor konden we in korte tijd verschillende varianten visualiseren en aan de kerngroep voorleggen. Één van deze scenario’s is vervolgens gedetailleerd uitgewerkt en aan de voltallige groep gepresenteerd. Het grote voordeel van ons parametrische systeem was daarbij dat we op een vlotte manier konden spelen met het woonprogramma en eventuele doe-het-zelf-bouwmogelijkheden, waarbij een indicatie van de bouwkosten en huuropbrengsten integraal in beeld werden gebracht.

In het plan werden meerdere URBLOCKS zorgvuldig rondom de bestaande school en de bestaande bomen gepositioneerd en onderling verbonden via een centrale loopbrug. De verbindende loopbrug vervult hierbij een dubbelrol: het fungeert als een intieme veranda voor de woningen op de begane grond en biedt royale, verhoogde terrassen voor de bovenwoningen. Zo transformeren we het voormalige schoolplein tot een sfeervol, autovrij en groen hof waar ontmoeting centraal staat.

Binnen de woningplattegronden is maximale flexibiliteit gerealiseerd: alle woningtypen zijn levensloopbestendig, inclusief een ruime rolstoelvriendelijke badkamer (of de mogelijkheid daartoe), waardoor het initiatief als geheel een duurzame haven vormt voor bewoners in elke levensfase en er zo eenvoudig intern doorgeschoven kan worden. De basisplattegronden zijn zo opgezet dat deze zowel in 2D als in 3D elementen gebouwd konden worden. Zo ontstaat maximale flexibiliteit verderop in het bouwproces om daarin nog te switchen om zo kosten te besparen.

Het Groene Spoor kiest daarbij bewust voor een rijk aanbod aan collectieve ruimtes in combinatie met de compacte, kwalitatieve woningen. Van een multifunctionele activiteitenruimte en een creatief atelier, een 'logie & co-kantoor' en een collectieve werkplaats tot de ruime fietsenstalling en een centrale berging voor het tuingereedschap, essentieel voor het onderhoud van het gedeelde groene hof: ontmoeting staat centraal. De routing speelt hierbij een sleutelrol: alle entrees zijn direct georiënteerd op het centrale schoolplein, zodat de dagelijkse looproutes als vanzelfsprekend uitnodigen tot sociaal contact.

Voor dit project is ingezet op ‘doe-het-samen-bouw’ waarbij er collectief geprefabriceerd kan worden. Na een gezamenlijke start in de werkplaats worden de units op de kavel geplaatst en lokaal in situ afgebouwd. Dit biedt op zoveel mogelijk momenten in het bouwproces ruimte voor zelfwerkzaamheid voor wie dat wil en kan. Een bijkomend groot voordeel van deze methode is de aanzienlijke reductie van stikstofuitstoot op de bouwplaats: door de prefabricage elders en de efficiënte montage op locatie wordt de impact op de kwetsbare natuurlijke omgeving tot een minimum beperkt.

Dit klinkt misschien radicaal, maar met succesvolle plannen als 'Klein Oers' en 'Iewan' (niet van onze hand, maar wel inspirerend) is reeds gedemonstreerd dat collectief bouwen met een serieus aandeel zelfwerkzaamheid geen luchtfietserij is. Onze eigen ervaring (en die van het project "Vivihouse", waarvan het doe-het-samenbouw beeld hiernaast afkomstig is) bewijst dat een dergelijke aanpak ook in de prefabfase uitstekend werkt. Voor groepen die de handen uit de mouwen willen steken om kosten te besparen en zo duurzamer en socialer te bouwen, liggen hier dus enorme, tastbare kansen.

..

Hoewel de architectonische mogelijkheden van de locatie de groep enorm inspireerden, heeft de kerngroep van Ecowijk Het Groene Spoor uiteindelijk besloten het tendertraject niet door te zetten. Deze keuze vloeide niet voort uit een gebrek aan enthousiasme voor de plek of de gebouwen, maar uit de aard van de uitvraag door de gemeente. In de huidige opzet van de tender ligt de nadruk op de hoogste financiële bieding voor het kavel, in plaats van op de maatschappelijke en ecologische meerwaarde die een initiatief aan de buurt toevoegt. Voor een burgerinitiatief dat kwaliteit, betaalbaarheid en duurzaamheid boven winstmaximalisatie stelt, bleek dit speelveld onvoldoende ruimte te bieden voor hun idealen.

Dit besluit betekent echter allerminst dat het vuur van het initiatief is gedoofd; met nieuwe locaties in het vizier gaat de zoektocht vol energie verder. Bovendien hebben de positieve ervaringen tijdens dit proces de basis gelegd voor een duurzaam vervolg van de samenwerking tussen de ecowijk en Urbuild in toekomstige projecten.

Momenteel werken we onder de naam van URPLAN aan ontwikkel-rekentools om collectieve (desgewenst als wooncooperatie ontwikkelde) initiatieven met een vliegende start verder te helpen. In combinatie daarmee zetten we met ons gestapelde bouwsysteem URBLOCK straks de volgende stap in het ontsluiten van een nieuwe, collectieve bouwcultuur.

Waar traditionele projecten vaak verzanden in dure maatwerktrajecten, biedt URPLAN zo kwartiermakers en woongroepen een digitale versnelling. Door dromen direct te vertalen naar een realistisch 'digital twin' model, wordt de haalbaarheid op het gebied van ecologie en budget direct inzichtelijk. Dit biedt niet alleen een vliegende start voor het interne draagvlak, maar creëert ook een krachtig, visueel dossier richting gemeentes. Zo transformeren we het prille initiatief kosteneffectief van een losse visie naar een technisch en financieel onderbouwd plan, klaar voor realisatie.

URBLOCK fungeert hierbij als het hart van de architectonische vrijheid, waarbij we de "eenheidsworst" van generieke appartementencomplexen doorbreken. Dankzij onze parametrische tools kunnen ontwerpers en collectieven straks gericht variëren in beukmaten en verdiepingshoogtes zonder dat de kosten escaleren. Of het nu gaat om het fijnmazig inpassen van woningen rondom bestaande monumentale bomen of het combineren van verschillende woningtypes voor diverse portemonnees: automatisering vangt de complexiteit op. Hierdoor blijft er ruimte over voor de ziel van het ontwerp en de kracht van zelfwerkzaamheid, waarmee we duurzaam en karaktervol wonen bereikbaar maken.